kloven & tegenstellingen - column

Kloven & Tegenstellingen


We gaan terug naar 2006. Theo van Gogh was vermoord, IJzeren Rita stuurt vluchtelingen terug en Hirsi Ali houdt Nederland een spiegel voor. Elf jaar later vergelijken Mathijs van Nieuwskerk en zijn tafelgenoten dát Nederland met het Nederland van nu. Bijna een uur spreken ze over ons land, haar kloven en tegenstellingen zoals arm vs. rijk en jong vs. oud. Wat het gesprek domineert, is wat onze maatschappij al vele jaren domineert: allochtoon vs. autochtoon.

De kwestie doet me vaak denken aan Stephen Covey, schrijver van het meest verkochte boek ooit rondom leiderschap. Hij beschrijft verschillende niveaus van omgaan met verschillen: 0 elimineren; 1 tolereren; 2 accepteren; 3 waarderen; 4 vieren (celebrate).

Tolerantie voerde de boventoon toen de eerste gastarbeiders naar Nederland kwamen; ze waren nodig en zo lang we er geen last van hadden, mochten ze van ons anders zijn. Tolereren kent wel problemen. Beide partijen blijven op afstand en vertrouwen ontbreekt. Het gevolg: bij het minste of geringste ontstaan er achterdocht, polarisatie, onbegrip en gelazer. Een tweede probleem: niemand wil alleen maar getolereerd worden, je wilt je even waardevol voelen als ieder ander. En dus zien we de emancipatie van de voormalige gastarbeider aanzwellen.

We staan op een kruispunt in onze geschiedenis want de situatie is duidelijk: zij die getolereerd werden, willen meer. Hoe verder?

Een deel van Nederland wil terug naar hoe het was: zij ergens in een hoekje anders zitten zijn terwijl wij doorgaan zoals we altijd deden. Dat gaat niet gebeuren: als een emancipatiebeweging eenmaal is ingezet, zal die groeien zo groot als nodig is. Hoe meer druk er gezet wordt op het klein houden ervan, des te groter wordt de weerstand en alle bijbehorende wantrouwen, onrust, polarisatie en strijd.

Dan zijn er mensen die een treetje lager willen op Covey’s ladder: verschil elimineren. “Pas je aan of lazer op!” roepen ze dan. Wie denkt dat een miljoen mensen zomaar even oplazeren of rucksichtlos hun identiteit aan straat zetten, leeft in een droomwereld. Enige manier om een stapje terug te gaan op Covey’s ladder is mensen actief uit de maatschappij te verwijderen waarvan de holocaust een gruwelijk voorbeeld is. Laten we hopen dat we dat onze beschaving nooit meer zo afglijdt.

We kunnen Covey’s trappetje ook naar boven volgen. De volgende trede: acceptatie. Vele landgenoten accepteren anders-zijners en dat is een stap in de goede richting maar er is nog steeds afstand; jullie daar en wij hier. Vertrouwen is zwak. We zullen nog minimaal één trede hoger moeten: verschil waarderen. Dat kan pas als je de ander begrijpt; als je de ander kent; als je beide luistert, elkaars beweegredenen respecteert en als gelijkwaardig ziet.

Vanuit daar is dan de bovenste trede bereikbaar: to celebrate the difference. Begrijpen wordt begrip, het zien van zwaktes wordt het zien van kracht. En dan, als je viert dat je beide verschillend bent en die verschillen gaat gebruiken om elkaars zwaktes te compenseren, dan ontstaat er synergie. Dan is 1 plus 1 3. Of 4 of 74 of 968. Dan worden het geheel én de afzonderlijke delen er beter van. Dan wordt de wereld een stukje mooier.

We staan op dat kruispunt. Welke route kiezen we? Blijven tolereren zoals vroeger is onmogelijk en de enige mogelijke route de trap af is ondenkbaar onmenselijk. De route naar boven is onzeker en kost moeite. Kijk maar naar de emancipatie van de vrouw volgens diezelfde route; we zijn nog steeds niet helemaal op die top. Maar wat nu als Covey’s trappetje klopt? Wat als daar een mooiere wereld gloort?


Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

meer films →

meer tips →

Scroll naar top