's winst is niet vreemd - column

Trump’s winst is niet vreemd


8 november 2016 middernacht, de NOS opent haar verkiezingsuitzending. Ze kunnen beter laten zien wat Donald Trump allemaal moet doen om toch nog te kunnen winnen, zo zeggen ze. Alle swing states binnen harken en dan ook nog wat staten afsnoepen van Hillary. Een nagenoeg onmogelijk opgave, zo wordt gesuggereerd. Enkele uren later zijn we een illusie armer.

Vanuit het oogpunt van leiderschap is het helemaal niet vreemd dat Trump de verkiezingen won. Ondanks dat hij zich gedurende de campagne vaak in zijn eigen voet geschoten heeft, heeft The Donald namelijk wel enkele zeer duidelijke leiderschapskwaliteiten laten zien. Een korte verkenning van zijn succes vanuit leiderschap.

The Following
Verkiezingen als deze maken weer eens duidelijk dat leiderschap niet iets is wat je neemt maar dat het iets is wat je ontvangt. Het volk kiest de president, het gevolg kiest de leider. De macht ligt bij het gevolg maar zij kiezen hun leiders niet voor niets; die moeten wel over de juiste kwaliteiten beschikken. Mensen die over meer leiderschapskwaliteiten beschikken, trekken een groter gevolg aan, zo simpel is het. En daar heeft Trump gescoord.

Leiderschap begint met Visie
Een leider geeft richting aan een collectief. En dat heeft Trump prima begrepen met zijn ‘Make America Great Again.’ Dat is de richting die hij kiest, die mensen aanspreekt en die zij willen volgen. Critici zeggen dat z’on slogan een holle frase is. Dat hij niet uitgelegd heeft hoe een Great America er dan uit ziet. En dat wat hij wel gezegd heeft even realistisch is als een roze kangaroe met vleugels. Maar deze slogan spreekt zeker aan bij het volk. Sterker nog, in dit geval werkt het heel goed om die visie wat vaag te houden; het geeft mensen de ruimte om zelf invulling te geven aan hoe een Great America er voor hun persoonlijk zou uitzien.

Maar Trump deed nog iets belangrijkers!

Nelson Mandela
Nelson Mandela is voor mij het schoolvoorbeeld van een leider, bijna een halfgod die wat leiderschap betreft zo’n beetje alles goed deed. Hij werd gekozen door de zwarte meerderheid terwijl de blanken niets van hem moesten hebben. Maar uiteindelijk is Mandela een nationale held geworden, voor zwart én wit. Hij begon de harten van de blanken te winnen doordat zij gingen zien dat Mandela er ook was voor hún belangen. Dat had wat tijd nodig maar doordat Mandela dat continue in zijn handelen liet zien, werd hij de grootheid die hij was en is. De relatie tussen leider en gevolg is immers wederkerig; wij volgen jou als jij onze belangen behartigt.

Dat is in de kern de functie van leiders: ze zijn er voor de belangen van hun gevolg. Martin Luther King wist vrij zeker dat hij eens vermoord zou gaan worden en toch bleef hij strijden voor de belangen van zijn gevolg. Hij stelde de belangen van zijn gevolg boven zijn eigen belang.

Trump = Mandela?
Het gaat me veel te ver om Donald Trump gelijk te stellen aan Nelson Mandela. Maar op dit punt heeft Trump tijdens de campage verschrikkelijk veel punten gescoord. Hij was de enige die heel duidelijk de problemen benoemde waar mensen mee kampen. De slogan Make America Great Again is ook wat dat betreft fantastisch gevonden want die impliceert dat America op dit moment níet great is. ’Eindelijk iemand die onze problemen ziet!’ dachten mensen. ’Eindelijk iemand die daar iets aan gaat doen.’. Tijdens de campagne was Trump de enige die hun ellende herkende, erkende en benoemde; in de ogen van veel kiezers zal Trump de enige geweest zijn die écht zou gaan werken aan hun belangen. Zoals leiders doen.

One of us
Trump en Clinton hebben geen kans onbenut gelaten om elkaar de grond in te boren. In de meeste campagnes is dat een effectieve strategie; vele kandidaten zijn gesmoord onder de berg gegooide modder. Hillary werd meer geraakt door de aantijgingen dan Donald en ook dat valt te verklaren vanuit het oogpunt van leiderschap.

In een natuurlijke context zijn leiders afkomstig uit de eigen groep; het zijn bijvoorbeeld de meest ervaren, slimste of meest wijze mensen uit de groep die tot leider gekroond worden. En daar scoorde Trump. Terwijl Hillary gerekend werd tot de politieke elite, ver verwijderd van de dagelijkse realiteit van het volk, werd Trump gezien als one of us. Rationeel is het natuurlijk belachelijk om te denken dat miljardair Trump iets gemeen heeft met de midden- en onderklasse. Terwijl de één met zijn privéjet naar een goed restaurant vliegt aan de andere kant van de wereld, piept bij de ander de magnetron dat de hap klaar is. Rationeel gezien leven Trump en zijn gevolg natuurlijk in twee verschillende werelden. Maar emotioneel ligt dat heel anders. Enerzijds omdat Trump wederom degene is die hun problemen benoemt maar ook omdat hij dat doet in een duidelijke, klare taal. Niks bagatelliseren, niks draaien, geen politieke correctheid. Gewoon zeggen waar het op staat, zoals je in het café ook doet tegen je vrienden. En dát slaat aan, Trump werd één van hen, Trump werd zo één van het volk, één van de eigen groep. Zoals leiders voortkomen van de eigen groep.

De schandalen die rond Trump hingen hebben weinig uitgehaald binnen zijn eigen gevolg. Zijn gevolg had hem al in hun armen gesloten, Trump was al één van hen. En wat doe je als iemand uit jouw groep aangevallen wordt? Dan bescherm je hem. Paradoxaal genoeg hebben de aanvallen van de democraten de band tussen Trump en zijn gevolg alleen maar sterker gemaakt.

Overigens: in de hele westerse wereld zie je overal dat de afstand tussen politiek en electoraat groter en groter wordt. Mensen hebben nog steeds een goed gevoel bij de democratie op zich maar steeds minder bij de politici als personen. Dat kan helemaal verklaard worden vanuit dit kenmerk van leiderschap. Mensen hebben namelijk steeds meer het idee bestuurd te worden door mensen die niet uit hun eigen groep komen. We spreken niet voor niets over een politieke elite; ’elite’ is geen positieve term, het is geen geuzennaam. In de ogen van grote delen van het electoraat zijn politici heel anders dan zij; ze kleden zich anders, spreken anders, gedragen zich anders, hebben een andere moraal etc. etc. Het gevolg voelt zich niet meer verbonden met hun leiders.

Lessen voor de Nederlandse politiek
In Nederland gebeurt natuurlijk hetzelfde, Geert Wilders is onze Trump. Ook hij erkent en benoemt problemen van zijn gevolg met ferme taal. Ook bij hem maken de aanvallen van andere politici de band tussen Wilders en zijn gevolg alleen maar sterker. Etc. etc. De Nederlandse politiek kan een paar mooie lessen leren van Trump’s verkiezing.
1. Zorg altijd voor een duidelijke visie. Als je wilt dat mensen je volgen, moeten ze wel weten welke kant je op gaat. Onze minister president houdt niet zo van het woordje visie geloof ik maar je kunt het woord zo breed opvatten als je maar wilt. Het kan bijvoorbeeld ook over een ideologie gaan. Hoe dan ook, vertel klip en klaar waar je voor staat en waar je voor gaat. Spreek daarbij niet alleen aan op de ratio maar zeker ook op het gevoel.
2. Behartig altijd de belangen van de mensen van wie je wilt dat ze je volgen. Weet daarbij dat het electoraat kritisch of zelfs achterdochtig is en voorkom dus elke zweem van potentieel egoïsme, vriendjespolitiek of iets dergelijks. Als je werkt voor je eigen belangen en niet voor die van hen, ben je de pineut. Wees altijd transparant.
3. Herken, erken en benoem de problemen waar mensen mee worstelen. Altijd en duidelijk. Als je ook maar een seconde bagatelliseert, decimeer je per direct je steun bij het electoraat, wat direct overstapt naar de politicus die de problemen wel klip en klaar benoemt. Dat is de potentiele leider die laat zien dat hij / zij begrijpt waar zijn gevolg mee worstelt.
4. Laat zien dat je onderdeel bent van het collectief, van het gevolg. Als je heel anders bent dan je gevolg, kun je je niet identificeren met hen en met hun problemen en zullen zij jou dus ook niet zien als degene die er is voor hun belangen. Spreek duidelijke taal. En laat je menselijke kant zien, de privé-persoon achter het pak.

Vanuit leiderschapsperspectief zijn er nog zeker meer lessen voor politici maar dit zijn belangrijke Trump-lessen.

Lessen voor het Bedrijfsleven
Bedrijven zijn geen democratie en dat maakt hen essentieel anders dan onze westerse politiek. Desalniettemin is leiderschap ook in het bedrijfsleven essentieel en dat vanwege allerlei redenen. Eén ervan is dat leiders hun gevolg in beweging kunnen brengen. Leiders maken van alles los bij hun gevolg zoals motivatie, betrokkenheid en commitment. En ook dat willen we in bedrijven; het zijn zo’n beetje de grootste succesfactoren voor een bedrijf. Ook in bedrijven is leiderschap essentieel. Enkele Trump-lessen voor bedrijven die lijken op die voor de politiek:
1. Ook een bedrijf is een collectief dat richting nodig heeft. De directie geeft die richting (directie betekent letterlijk richting). Doe dat dan ook. Wees heel duidelijk waar je voor staat en waar je voor gaat. Richting medewerkers en buitenwereld.
2. Neem de belangen van je medewerkers serieus. Zie het bedrijf als de leider, met de directie en het management als de personificatie ervan. Zie je medewerkers als het gevolg bij wie je o.a. motivatie, betrokkenheid en commitment wilt losmaken. Neem hun belangen dan serieus. En dat gebeurt vaker niet dan je denkt. Recent nog was ABN Amro in het nieuws omdat ze hun medewerkers geen kerstpakket meer geven. Die bezuiniging van anderhalf miljoen gaat de bank vele malen meer kosten aan menselijke inzet.
3. Herken, erken en benoem de problemen waar medewerkers mee kampen. En begrijp wat er leeft op de werkvloer. Vooral in grote bedrijven is de afstand tussen directie en uitvoering zo groot dat de directie geen idee heeft waar medewerkers mee te dealen hebben. Ondertussen wordt verwacht dat iedereen presteert maar wel zonder de vraag te stellen of ze alles wel nodig hebben om die prestaties te kunnen leveren. Kijk maar eens een paar afleveringen van Undercover Boss op RTL Z, dan zul je zien wat ik bedoel.
4. Zorg voor een kleine afstand tussen leiding en uitvoering. Hier geldt hetzelfde als in de politiek: leidinggevenden die zich heel anders opstellen of gedragen dan de groep verliezen draagvlak in die groep. Loop over die werkvloer. Praat met iedereen. Luister naar je mensen. Laat je menselijke kant zien. Etc. etc.

Terug naar Trump
20 januari start Trump in zijn nieuwe job en dan zullen we gaan zien of Trump ook écht over leiderschapskwaliteiten beschikt. Dan kunnen we hem gaan beoordelen op bijvoorbeeld zijn visie, wijsheid, moraliteit en autoriteit. En op zijn resultaat. Maar tijdens de campagne heeft Trump in ieder geval meer leiderschapskenmerken laten zien dat Hillary Clinton. En leiders trekken een gevolg aan. En winnen verkiezingen.


Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

meer films →

meer tips →

Scroll naar top